Hallo Residentie
Envoyer par email Imprimer
content-picture
Avatarjohanadriaens
Publié le dinsdag 10 januari 2012
**Résumé

U overweegt een appartement, aandelen van uw patrimoniumvennootschap of een beleggingsportefeuille, te schenken aan de kinderen. Maar u vreest dat ze misschien al na een aantal jaren deze schenking zullen verkopen om zotte aankopen te verrichten. Kunt u de schenking als het ware tijdelijk “bevriezen” tot zij tot de jaren van verstand zijn gekomen?   

U overweegt een appartement, aandelen van uw patrimoniumvennootschap of een beleggingsportefeuille, te schenken aan de kinderen. Maar u vreest dat ze misschien al na een aantal jaren deze schenking zullen verkopen om zotte aankopen te verrichten. Kunt u de schenking als het ware tijdelijk “bevriezen” tot zij tot de jaren van verstand zijn gekomen? 

 

Schenking zonder ferrarisyndroom? 

 

Als ouders iets schenken aan hun kinderen is het normaal gezien niet de bedoeling dat een kind zijn schenking op korte of zelfs middelange termijn verkoopt en met de opbrengst een dure wagen koopt, of op wereldreis gaat. Heel wat ouders die aan kinderen schenken die net meerderjarig zijn of nog niet echt stabiel zijn, zitten met dit zgn. “ferrarisyndroom”. Begrijpelijk, want de ouders hebben een stuk vermogen opgebouwd en willen dat doorgeven. Zeker als de kinderen nog maar net meerderjarig zijn is de vrees in de praktijk groot dat een belangrijk stuk van dat doorgegeven vermogen zal verdwijnen door bv. een verkeerde aankoop of dat het zelfs voor een stuk verkwist wordt. Dus aan de ene kant willen de ouders al graag een schenking doen zodat die activa uit hun vermogen en dus hun latere nalatenschap verdwijnen en de kinderen niet geteisterd worden door successietarieven die oplopen tot 27 % in Vlaanderen of zelf 30% in Brussel en Wallonië.

Aan de andere kant wensen de ouders dat de schenking tijdelijk wordt “bevroren” tot de kinderen voldoende maturiteit en ervaring hebben en ze dus niet zomaar kunnen doen met de schenking wat ze willen. We overlopen enkele relatief eenvoudige technieken om deze bekommernis van de ouders op te vangen. Om het eenvoudig te houden gaan we ervan uit dat de de kinderen niet meer minderjarig zijn, zodat er geen sprake kan zijn van machtiging door de vrederechter.

 

 

Een zgn. verbod van vervreemding inbouwen

 

Alles bijhouden tot de zgn. jaren van verstand

 

Stel dat de ouders een appartement of een pakket aandelen van hun patrimoniumvennootschap willen schenken aan hun zoon die pas 18 jaar is geworden.

Wellicht duikt in dergelijk geval dan al vlug het zgn. ferrarisyndroom op, waarbij de ouders zich ongerust maken dat hun kind die schenking binnen een paar jaar gewoon gaat verkopen om op wereldreis te gaan of een dure wagen te kopen. Een heel eenvoudige techniek om dit op te vangen is door aan de schenking een last te koppelen die bepaalt dat het geschonken goed niet “vervreemd” mag worden (bv. verkopen, wegschenken, enz.). 

Algemeen wordt er aangenomen dat een dergelijke last juridisch sluitend is als men niet overdrijft. Concreet betekent dit dat u het verbod van vervreemding moet beperken in de tijd (bv. tot het kind 25 of 28 jaar is), en er moet toch ergens een logische reden (wettig belang) achter zitten. Die logische reden kan bv. zijn dat u een appartement schenkt opdat uw zoon er zou in wonen, dat u wilt dat de aandelen van uw patrimoniumvennootschap binnen de familie blijven, enz.

Op die manier zorgt u er dus voor dat uw zoon van 18 jaar tot zijn 28 jaar geen zotte dingen kan doen. Indien u schenkt met voorbehoud van (tijdelijk) vruchtgebruik (zie verder), dan is en vervreemdingsverbod tijdens die periode steeds mogelijk.

 

Hoe inbouwen? 

 

Als de schenking bij notariële akte gebeurt, volstaat het uiteraard dat dit verbod van vervreemding opgenomen wordt als last in de schenkingsakte. Het volstaat dan om dit vooraf te melden aan uw notaris. Maar als  het om een hand- of bankgift gaat van roerende goederen (bv. geld, een beleggingsportefeuille of eventueel aandelen aan toonder van de patrimoniumvennootschap), kunt u ook een zgn. verbod van vervreemding gaan inbouwen. Het volstaat dat dit verbod van vervreemding uitdrukkelijk wordt vermeld in de aangetekende brieven of het bewijsdocument (zgn. pacte adjoint) die de hand- of bankgift vergezellen. 

 

 

Schenken met tijdelijk vruchtgebruik

 

Wat houdt dit in? 
 

Bij een gewone klassieke schenking met voorbehoud van vruchtgebruik schenken de ouders bv. aan hun zoon een kustappartement of aandelen van de patrimoniumvennootschap in blote eigendom. De ouders behouden het vruchtgebruik en de zoon krijgt de blote eigendom. De zoon zal pas volle eigenaar worden op het moment dat de (langstlevende van) de ouders gestorven zijn. In de praktijk merken we dat dit vaak een te lange termijn is. Bovendien is ook niet mogelijk in te schatten wanneer de ouders zullen sterven. Niet altijd even praktisch dus als men de schenking gewoon “tijdelijk” wil bevriezen tot de jaren van verstand...

Vandaar dat vooral bij de schenking van onroerend goed en de schenking van aandelen van een patrimoniumvennootschap steeds vaker gewerkt wordt met een “tijdelijk” vruchtgebruik om als het ware de schenking tijdelijk te “bevriezen”. 

 

Hebben de ouders bv. een tijdelijk vruchtgebruik voorbehouden van 10 jaar, dan zal het vruchtgebruik na 10 jaar uitdoven en wordt bv. de zoon in ons voorbeeld volledige eigenaar. De zoon moet op dat ogenblik geen bijkomende schenkingsrechten betalen en ook geen successierechten meer. Tenzij de schenking niet geregistreerd werd, en de schenker overlijdt binnen de drie jaar na de schenking. Doorgaans wordt aangenomen dat ook voor een schenking van roerende goederen (bv. effecten) een notariële akte is vereist indien er een voorbehoud van (tijdelijk) vruchtgebruik wordt opgenomen. U zult dus ook voor roerende goederen naar een notaris moeten gaan. Heel concreet betekent dit dat u naar een Belgische notaris moet gaan en in ons voorbeeld 3% schenkingsrechten moeten betalen op de roerende goederen die u schenkt. De driejarige termijn speelt dan wel niet meer. U kunt er ook voor kiezen om de schenking voor een Nederlandse notaris te doen. U betaalt dan enkel het ereloon (+/- 1.500 euro) en geen schenkingsrechten, maar de schenker moet dan wel nog 3 jaar in leven blijven.

 

Voorbeeld  van tijdelijk vruchtgebruik (eventueel kader)

 

De ouders willen één van hun appartementen schenken aan hun zoon om erin te gaan wonen, omdat ze huren toch wel verloren geld vinden. Gezien de jonge leeftijd van bv. 20 jaar en aangezien de zoon zich nog niet altijd volwassen gedraagt, zouden de ouders toch voor een bepaalde termijn de controle willen behouden op dit geschonken appartement. Maar aan de andere kant vinden de ouders een ‘levenslang' vruchtgebruik ook te langlopend. De ouders zijn momenteel immers nog maar 55 jaar en misschien worden ze allebei wel 90 jaar. Vandaar dat de ouders beslissen om het schenken onder voorbehoud van een tijdelijk vruchtgebruik van 10 jaar te doen. Na 10 jaar is hun zoon 30 jaar en is hij wellicht tot de jaren van verstand gekomen.

 

De maatschap om de schenking te bevriezen

 

De maatschap is al meer dan 10 jaar populair als controlevehikel boven een beleggingsportefeuille, maar wordt de laatste jaren ook heel vaak gebruikt om de controle te behouden op de aandelen van het familiebedrijf of een patrimoniumvennootschap. Zonder in detail te treden kunnen we stellen dat voor onroerende goederen (behalve in heel specifieke gevallen) de maatschap minder geschikt is. Kortom, de maatschap is een uitstekend instrument om een roerende schenking tijdelijk én op maat te bevriezen. 

 

De maatschap
 

Het principe komt erop neer dat de ouders bv. 99% van de beleggingsportefeuille, de familievennootschap of patrimoniumvennootschap vooraf wegschenken (eventueel met een rentelast) aan de kinderen en zelf nog 1% houden. De kinderen brengen vervolgens hun 99% in in de nieuwe maatschap “Controlevehikel” en de ouders brengen hun resterende 1% in. In de statuten wordt echter voorzien dat de ouders statutair zaakvoerder zijn (en dus onafzetbaar) en dat bijna alle macht bij de zaakvoerders ligt. Zo hebben de ouders met 1% toch de volledige controle.

Een andere techniek is dat de ouders eerst de maatschap oprichten en daarin de beleggingsportefeuille of aandelen van de familievennootschap of patrimoniumvennootschap inbrengen en dat ze nadien hun “delen” in deze maatschap wegschenken met (tijdelijk) voorbehoud van vruchtgebruik.

Kortom, een maatschap is een eenvoudig, soepel, discreet (geen publicatie) en goedkoop instrument om een beleggingsportefeuille aandelen van een familiale vennootschap of patrimoniumvennootschap over te dragen naar de volgende generatie zonder echter de controle te verliezen.  Voor de oprichting van de maatschap moet u rekenen op minimum +/- 2500 euro, maar voor de rest zijn daar geen jaarlijkse kosten aan verbonden (bv. geen verplichte boekhouding zoals bij een bvba of nv).

De kraan “geleidelijk” openzetten 

Naast het feit dat de ouders statutair zaakvoerder zijn en dus eigenlijk onafzetbaar zijn, gaat men ook bijna alle bevoegdheden toewijzen aan de zaakvoerder en de bevoegdheden van de algemene vergadering eerder beperkt houden. De ouders behouden dus de volledige controle.

Maar het grote voordeel van een maatschap is dat alles “op maat” kan worden uitgewerkt zodat u alles op maat kan bevriezen tot de jaren van verstand. Stel bv. dat in de maatschap een beleggingsportefeuille met een waarde van 750.000 euro zit. U zou bv. in de statuten kunnen bepalen dat de kinderen tot 21 jaar zo goed als niets kunnen doen en dus eigenlijk alles 100% bevroren blijft. Maar u zou kunnen bepalen dat ze bv. van 21 tot 28 jaar enkel een stukje uit de maatschap mogen opnemen voor het opstarten van een eigen zaak of het verwerven van een bouwgrond, een huis of appartement. De bevroren schenking wordt dus al voor een stukje ontdooid. Vanaf hun 28 jaar maakt u de mogelijkheden nog ruimer. Kortom, hier kunt u echt op maat iets uitwerken waarbij bv. uw kinderen beetje bij beetje meer bevoegdheden en mogelijkheden krijgen.

 

Sleutelen aan de statuten van de (patrimonium)vennootschap

 

Als de schenking slaat op een pakket aandelen van het familiebedrijf of de patrimoniumvennootschap, dan kunt u de schenking ook “bevriezen” door de statuten te veranderen. 

 

 

Het familiebedrijf of de patrimoniumvennootschap is een bvba

 

Als u in de statuten geen bijzondere regeling voorziet op het gebied van ‘over­draagbaarheid’, dan gelden de gewone wettelijke regels, die u in een aantal situaties ook al een eindje op weg helpen (artikel 249 e.v. Wetboek Vennootschappen). Deze wettelijke regeling stelt dat de aandelen aan niemand anders overgedragen kunnen worden zonder instemming van tenminste1/2 van de vennoten die tenminste 3/4 van het kapitaal bezitten. Het sleutelen aan uw statuten kan er dan in bestaan dat u de statuten strenger maakt dan de wettelijke regeling en er bij overdracht bv. unanimiteit vereist is. Voor een dergelijke statutenwijziging moet u wel naar de notaris en dat kost u ongeveer 1000 euro.

 

Het familiebedrijf of de patrimoniumvennootschap is een NV

 

Bij een NV, die een open vennootschap is, kan u eraan denken om een onvervreemdbaarheidsclausule of standstill-clausule in de statuten in te bouwen. Dit is een clausule die een absoluut verbod tot overdracht gedurende een bepaalde periode voorziet. Wel vereist de wet dat aan 2 voorwaarden wordt voldaan, nl. (1) in de tijd beperkt zijn en (2)

verantwoord zijn op grond van het belang van de vennootschap.

De wetgever heeft zelf geen maximumtermijn opgelegd, maar er is natuurlijk wel de algemene regel, die van openbare orde is, dat eeuwigdurende overeenkomsten verboden zijn. Volgens bepaalde rechtsleer is een termijn van 15 à 20 jaar nog aanvaardbaar, terwijl anderen dit te lang vinden en eerder neigen naar een maximum termijn van ongeveer 5 jaar. 

Over de invulling van het criterium “vennootschapsbelang” is er grote onzekerheid omdat de wetgever heeft nagelaten dit begrip te definiëren.

 

 

Conclusie 

 

Via een aantal eenvoudige technieken kan u een schenking als het ware “tijdelijk bevriezen” en controle behouden tot uw zoon of dochter tot de jaren van verstand is gekomen. Vaak kunt u trouwens meerdere technieken combineren. Wie echt een regeling op maat wil uitwerken, waarbij de kinderen naarmate ze ouder worden beetje bij beetje meer bevoegdheden krijgen, werkt best met een maatschap. 

 

Johan Adriaens

Onafhankelijk vermogensplanner

Vennoot-zaakvoerder

Neven & Partners BVBA

0496/ 26.14.10

Johan.adriaens@neven-partners.be

www.neven-partners.be

Kantoor: Esperantolaan 4, 3001 Leuven (Heverlee)